Bałtyk
Oto, co się z nim dzieje i co możemy zrobić. Bez paniki, z liczbami i ze źródłami.
Bałtyk jest morzem słonawym, półzamkniętym i płytkim, średnio około 54 metry głębokości. Z oceanem łączą go tylko wąskie cieśniny duńskie, więc pełna wymiana jego wód trwa około trzydziestu lat. Wszystko, co do niego trafia, zostaje w nim na dziesięciolecia. To czyni go wyjątkowo wrażliwym, a jego stan sprawą każdego, kto żyje wokół niego.
Co zagraża Bałtykowi
Azot i fosfor z rolnictwa i ścieków napędzają zakwity glonów. Gdy te opadają i się rozkładają, zużywają tlen przy dnie i tworzą beztlenowe „martwe strefy”, w których życie zanika. Bałtyk ma największą antropogeniczną martwą strefę na świecie. Według oceny HELCOM z 2023 roku eutrofizacja wciąż obejmuje niemal całe morze i w latach 2016–2021 nie widać wyraźnej poprawy.
Źródło: HELCOM, State of the Baltic Sea 2023 →Mikroplastik w wodzie i w organizmach, śmieci na plażach i na dnie. Większość odpadów trafia tu z lądu, a jako morze półzamknięte Bałtyk kumuluje je bardziej niż otwarty ocean. HELCOM prowadzi regionalny plan ograniczania odpadów morskich.
Źródło: HELCOM, Marine Litter →Wschodnie stado dorsza bałtyckiego się załamało. W 2019 roku Komisja Europejska, na podstawie alarmujących ocen ICES, wprowadziła zakaz celowanych połowów dorsza. Naukowcy regularnie ostrzegają też przed zbyt wysokimi kwotami na śledzia i szprota. Skutek to zaburzony łańcuch pokarmowy i niższa bioróżnorodność.
Źródło: Komisja Europejska, ICES →Metale ciężkie, trwałe zanieczyszczenia i pozostałości leków. Do tego około 40 000 ton broni chemicznej zatopionej po II wojnie światowej, w tym około 13 000 ton bojowych środków trujących, głównie na wschód od Bornholmu i koło Gotlandii. Pojemniki korodują, a ich zawartość powoli uwalnia się do środowiska.
Źródło: HELCOM →Bałtyk ociepla się szybciej niż niemal każde morze na świecie; od lat 80. najszybciej ze wszystkich mórz przybrzeżnych. Skutki to coraz częstsze morskie fale upału, mniej lodu zimą, zmiana składu gatunkowego i podnoszący się poziom morza, który zagraża wybrzeżom, w tym polskim.
Źródło: HELCOM, Baltic Earth →Bałtyk to jeden z najruchliwszych akwenów świata: przechodzi przez niego do około 15% światowego transportu morskiego, a w danym momencie pływa po nim około 2000 statków. To ryzyko wycieków i emisje. Od 2015 obowiązuje tu zaostrzony limit siarki w paliwie (SECA), a od 2021 także kontrola emisji tlenków azotu (NECA).
Źródło: HELCOM →Bałtyk w liczbach
Liczby prosto z ocen naukowych, nie z naszej wyobraźni.
Źródła: HELCOM, State of the Baltic Sea 2023, HELCOM (broń chemiczna), IMO. Liczby orientacyjne, podane za najnowszymi dostępnymi ocenami.
Co możesz zrobić
Co my robimy w odpowiedzi
Prowadzimy lekcje i wydarzenia, budujemy sieć młodych liderów i pracujemy z partnerami naukowymi, żeby to, co mówimy, było prawdą, a to, co robimy, się nie zatrzymało.
Zobacz nasze projekty